Projekty

» Birla mandir – współczesne hinduistyczne kompleksy świątynne jako przykład modernizacji przez powrót do tradycji

Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu Opus 9

Kierownik projektu: prof. Marta Kudelska

Główni wykonawcy: dr Agata Świerzowska, dr Agnieszka Staszczyk

Pozostali wykonawcy: dr Paulina Tendera, mgr Natalia Nadkańska

Czas trwania projektu: styczeń 2014 – styczeń 2017

Projekt ma na celu zbadanie grupy świątyń, które zostały ufundowane na terenie Indii przez rodzinę Birla. Birlowie to majętna i znana ze swej działalności filantropijnej rodzina potentatów przemysłowych, którzy wspierają rozwój technologii, medycyny i szkolnictwa. Wśród sponsorowanych przez nich obiektów są także wspomniane świątynie. Znajdują się one w różnych miejscowościach, głównie na terenie północnych i środkowych Indii, i znane są powszechnie pod nazwą „Birla mandir". Wznoszono je poczynając od lat 30. do lat 80. XX w. Najstarsza świątynia, konsekrowana w 1939 r. i nosząca wezwanie Lakszmi-Narajan, znajduje się w Delhi. W pozostałych świątyniach głównymi obiektami kultu są różne bóstwa hinduistyczne, których wybór wydaje się być przede wszystkim podyktowany regionalną popularnością danego bóstwa. Dekoracja świątyń i rozmieszczenie wizerunków religijnych w bocznych sanktuariach wskazują wyraźnie, że w ogólnym zamierzeniu, każda świątynia ma służyć scaleniu różnych odłamów hinduizmu. Wśród przedstawień znajdziemy także odniesienia do nurtów religijnych poza hinduizmem, m.in. buddyzmu, dźainizmu, sikhizmu.

Projekt przewiduje udokumentowanie oraz szczegółową i interdyscyplinarną analizę kompleksów świątynnych ufundowanych przez rodzinę Birla. Jako podstawę przyjęto zreinterpretowaną perspektywę religijną z jej źródłami filozoficznymi. Wiele elementów wskazuje na to, że kompleksy świątyń Birla stanowią nieprzebrane źródło wiedzy na temat współczesnych relacji społeczno-politycznych, zmian kulturowych w Indiach oraz postaw religijnych społeczeństwa. Ze względu na to, że omawiane budowle są umieszczane w konkretnej sytuacji społecznej i politycznej, założyć można, że fundowanie miejsc kultu przez jedną z najbardziej wpływowych rodzin indyjskich, wiąże się z chęcią umocnienia ich potęgi w narodzie indyjskim (w wymiarze zarówno politycznym, jak i religijnym). Warto zastanowić się także na tym, jakie znaczenie ma w tym kontekście specyficzny synkretyzm myśli religijnej i filozoficznej, zarówno w obrębie tradycji indyjskich, jak tych powstałych poza subkontynentem.

» Dlaczego istnieje raczej "Ja" niż "to"? Ontologia podmiotu w Upaniszadach

Projekt realizowany w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki, moduł Uniwersalia 2.1.

Koordynator: prof. dr hab. Marta Kudelska

Celem projektu jest przetłumaczenie pracy Dlaczego istnieje raczej "Ja" niż "to"? Ontologia podmiotu w Upaniszadach na język angielski oraz jej publikacja.

Opis książki z notki Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego

"Książka jest znakomitym opracowaniem naukowym zagadnienia stanowiącego jeden z najważniejszych problemów w całej filozoficznej myśli Indii – podmiotu w jego szczególnej relacji do świata, w jakim istnieje i jaki zarazem konstytuuje. Problem ten został oparty na Upaniszadach – materiale źródłowym, który prof. Marta Kudelska już wcześniej przetłumaczyła i którego jest znawczynią. To zupełnie nowe przedstawienie problemu, który jest istotny także dla późniejszych historycznie ujęć filozoficznych i który w dzisiejszej epoce żywo interesuje zarówno badaczy Wschodu, jak i Zachodu. Nie jest to jednak tylko analiza pojęcia podmiotu, gdyż w przedstawionej przez Autorkę koncepcji to podmiot ustawia świat, który w jego perspektywie poznawczej jest zarazem rozpoznawany i poznawczo zniekształcany, a przezwyciężenie tych zniekształceń jest swoistą drogą soteriologiczną.


Książka jest tekstem stricte naukowym, napisanym przez badacza-specjalistę, ale mimo to może stanowić interesującą lekturę dla szerszego grona czytelników poszukujących rzetelnego przedstawienia najważniejszych problemów myśli indyjskiej, który to obszar tematyczny cieszy się dziś dużym zainteresowaniem. (...) Praca jest cenną propozycją wydawniczą, pozwalającą czytelnikom nie tylko na poszerzenie wiedzy na temat filozofii i religii Indii, ale także na odnalezienie pewnej spójnej koncepcji filozoficznej otwierającej nową perspektywę w odczytywaniu wielkich filozofów Zachodu zajmujących się problematyką podmiotowości."
 
Z recenzji prof. dr hab. Beaty Szymańskiej
 

» Identity Formation among Established and Recent Polish Communities around Utica, NY

Projekt realizowany przy Instytucie Socjologii i Antropologii Utica College,  Nowy Jork, USA, w ramach współpracy międzynarodowej Uniwersytetu Jagiellońskiego i Utica College, finansowany ze środków Joseph P. Furgal Fund

Koordynatorzy projektu: dr Paulina Niechciał, dr Jessica F. Brown

Wykonawca: Margarita C. Molina

Czas trwania projektu: od czerwca 2016 r.

Badanie ma na celu określenie etnokulturowych elementów tożsamości (takich jak religia, język, kuchnia) członków polskiej społeczności w okolicach miejscowości Utica w stanie Nowy Jork, a także zidentyfikować i wyjaśnić czynniki, które wpływają na tę konstrukcję tożsamości. Współcześnie polscy Amerykanie stanową jedną z największych grup etnicznych na terenie hrabstwa Oneida. Wczesna imigracja Polaków na te tereny rozpoczęła się ok. 1880 roku, dzięki możliwościom pracy w fabrykach włókienniczych, zmniejszyła się natomiast na początku lat 20. XIX w. Kolejną falę  Polaków stanowili uchodźcy II wojny światowej. Kolejna grupa to populacja Polaków, którzy przybyli do Utica i okolicznych miejscowości w ciągu kilku ostatnich dziesięcioleci.
Głównym celem badania jest porównanie zakorzenionej od pokoleń społeczności, tzn. ludzi pochodzących z polskich rodzin i opisujących siebie jako Polacy lub Amerykanie polskiego pochodzenia, urodzonych i wychowanych w Stanach Zjednoczonych, oraz społeczność Polaków, którzy przyjechali z Polski jako ludzie dorośli w ostatnich dziesięcioleciach. Badania przyczynią się do pogłębienia zrozumienia procesów budowy tożsamości mniejszości kulturowych w wielokulturowym kontekście północnego obzaru stanu Nowy Jork, a także dokumentacji współczesnej historii lokalnej Polonii. 
Badania mieszczą się w paradygmacie socjologii interpretatywnej. Podstawowym narzędziem badawczym są częściowo ustrukturyzowane wywiady pogłębione z elementami wywiadu biograficznego. Ma on służyć zebraniu doświadczeń informatorów związanych z ich przynależnością do polskiej społeczności w wybranym regionie. Badaniu zostanie poddana społeczność w Utice i najbliższej okolicy, interesują nas osoby mieszkające tutaj nie mniej niż 15 lat. W doborze informatorów oraz materiałów niewywołanych zastosowana zostanie przede wszystkim strategia maksymalizacji zróżnicowania, której celem jest opisywanie różnorodności oraz rozpoznawanie istotnych cech wspólnych. Dodatkowo, projekt obejmuje obserwację uczestniczącą obejmującą wydarzenia organizowane przez różne instytucje lokalne związane z tutejszą Polonią. Zebrane materiały będą analizowane przy użyciu jakościowych procedur analitycznych.

Więcej o projekcie w: P. Niechciał, J. Singer Brown, Polish Community in the Utica Area. A Joint Research Project of JU and Utica College, "NJUsletter", t. 59, 2016, s. 17-18.

» Wpływ globalizacji na procesy synkretyczne we współczesnej religijności na przykładzie meksykańskiego katolicyzmu ludowego i kubańskiej santerii

Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu SONATA 7

Kierownik projektu: dr Piotr Grzegorz Michalik

Pozostali wykonawcy: -

Czas trwania projektu: styczeń 2015 – styczeń 2018

 

Projekt badawczy ma na celu:

1. Opracowanie modelu opisującego adekwatnie zmiany w wybranych systemach wierzeń i rytuałów zachodzące pod wpływem czynników związanych z globalizacją (takich jak migracja, oddziaływanie nowych mediów, czy komercjalizacja praktyk religijnych).

2. Usystematyzowanie i doprecyzowanie na podstawie modelu części terminologii wykorzystywanej do analizy przemian we współczesnych zjawiskach religijnych, w szczególności ustalenie adekwatności i zakresu zastosowania w ich opisie terminu „hybrydyzacja".

Model jest opracowywany w oparciu o badania nad wzajemnymi relacjami kultu meksykańskich świętych ludowych i kultu utożsamianych z nimi orishas – mitycznych postaci wywodzących się z praktykowanej na Kubie santería. Obie formy kultu przedstawiane są w literaturze religioznawczej i antropologicznej jako modelowe przykłady wierzeń synkretycznych, a ostatnio hybrydalnych.

Projekt ma charakter interdyscyplinarny. Sytuuje się w obszarze religioznawstwa, jednocześnie sięgając po metody pozyskiwania danych charakterystyczne dla antropologii (wywiad i obserwacja) oraz narzędzia teoretyczne oferowane przez semiotykę. Model procesów przemian zachodzących w badanych systemach religijnych pod wpływem globalizacji jest opracowywany w oparciu o dane pochodzące z badań terenowych i literatury etnograficznej. Badania terenowe prowadzone są wśród osób praktykujących kult meksykańskich świętych ludowych i utożsamianych z nimi kubańskich orishas po obu stronach Zatoki Meksykańskiej: w Hawanie na Kubie i w Meridzie w Meksyku. Wyprawy będą odbywają się w blisko rocznych odstępach czasu.

Wyniki projektu mogą stanowić wkład w dyskusję akademicką na temat fundamentalnych problemów wspólnych dla współczesnego religioznawstwa i antropologii, takich jak zakres autonomii zjawisk religijnych względem innych zjawisk kulturowych, wpływ globalizacji na dynamikę współczesnych procesów synkretycznych oraz użyteczność i zakres znaczeń terminów takich jak hybrydyzacja, transkulturacja itp. w badaniach nad współczesną religijnością. Ponadto studia nad wzajemnymi relacjami kubańskiej santerii i meksykańskiego katolicyzmu ludowego, dotychczas bardzo rzadkie, mają szansę wypełnić znaczącą lukę w badaniach latynoamerykanistycznych. Projekt podkreśla również wagę badań terenowych wśród metod badawczych współczesnego religioznawstwa.

» Teoria wielości rzeczywistości Leona Chwistka

Projekt finansowany w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki, Moduł Upowszechniający Wyniki Badań 3.1

Numer projektu: 31H 13 0183 82

Kierownik: dr Karol Chrobak

Celem projektu jest popularyzacja filozofii Leona Chwistka w języku angielskim. Szczególny nacisk zostanie położony na teksty poświęcone teorii wielości rzeczywistości. Głównym tekstem, którego dotyczy niniejszy projekt, jest rozprawa Wielość rzeczywiści z roku 1921. Stanowi ona jeden z podstawowych polskich tekstów filozoficznych okresu międzywojennego. Przedstawiona w niej teoria czterech rzeczywistości uznawana jest za jedną z najbardziej oryginalnych i wszechstronnych teorii filozoficznych tego okresu. Ważne jest, aby ukazać teorię wielości rzeczywistości w całej jej złożoności, czyli z uwzględnieniem kontekstu jej powstania, jej głównych inspiracji oraz stojących za nią motywów. Z tego względu przetłumaczone zostaną inne teksty poświęcone tej teorii: fragmenty książki Sens i rzeczywistość (1916), w której przedstawione zostały pierwsze jej szkice,Trzy odczyty odnoszące się do pojęcia istnienia (1917) oraz Wielość rzeczywistości w sztuce (1918). W tym ostatnim tekście Chwistek dokonuje "przekładu" swojej teorii rzeczywistości na teorię sztuki, celem uzasadnienia autonomiczności i oryginalności rodzącej się ówcześnie polskiej sztuki awangardowej. Pokazuje to, iż teoria Chwistka miała o wiele szerszy zasięg oddziaływania niż tylko stricte filozoficzny. W oparciu o swoją koncepcję Chwistek rozwijał nie tylko teorię sztuki, ale podejmował również wątki metodologiczne, etyczne, społeczne oraz kulturowe.

» Nowe Światło. O filozoficznych zagadnieniach współczesnej sztuki światła

Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu Preludium 4

Kierownik projektu: dr Paulina Tendera

Opiekun naukowy projektu: prof. dr hab. Leszek Sosnowski

Czas trwania projektu: wrzesień 2013 – czerwiec 2015

Celem projektu jest przedstawienie filozoficznego opisu współczesnej sztuki światła. Hipotezą badawczą jest twierdzenie, że współczesną sztukę da się opisać z pomocą formalnej i obiektywnej metody analizy filozoficznej. Hipotezę sprawdzam na przykładzie sztuki światła. Proponowana struktura bada konstrukcję ontologiczną dzieła poprzez sięgnięcie do koncepcji płaszczyzn sensów dzieła sztuki (Stróżewski) oraz teorii konkretyzacji dzieła sztuki i przeżycia estetycznego (Ingarden). Struktura taka nie jest krytyką artystyczną, lecz próbą odnowienia wartości formalnych dzieła we współczesnym dyskursie nad sztuką.

» Struktura, funkcje i społeczna percepcja arabsko-angielskiego przełączania kodów w Egipcie

Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu Sonata 6

Kierownik projektu: dr Małgorzata Kniaź

Wykonawca: mgr Magdalena Zawrotna

Czas trwania projektu: wrzesień 2014 – wrzesień 2017

Przełączanie kodów (code-switching) polega na stosowaniu w tej samej konwersacji/wypowiedzi dwóch różnych języków lub odmian języka. Na gruncie egipskim badania dotyczące przełączania kodów podejmowane są przede wszystkim w kontekście dyglosyjnego przełączania kodów między arabskim językiem literackim i dialektem. Tymczasem od lat 90. XX wieku w Egipcie sukcesywnie wzrasta rola języka angielskiego. Klasa wyższa oraz wyższa klasa średnia, zarówno w piśmie, jak i w mowie, znacznie sprawniej posługuje się językiem angielskim niż arabskim językiem literackim. Angielski, przejmując dotychczasowe funkcje języka literackiego, stał się językiem pracy i socjalizacji egipskiej elity. W rezultacie pojawiła się grupa dobrze sytuowanych, dwujęzycznych Egipcjan, którzy w komunikacji prywatnej i zawodowej łączą zasoby dialektu egipskiego i języka angielskiego.

Celem projektu jest kompleksowa analiza przełączania kodów między językiem arabskim i angielskim w Egipcie. W ramach projektu opisana zostanie struktura, funkcje, społeczne i konwersacyjne motywacje przełączania kodów w dyskursie publicznym, komunikacji bezpośredniej oraz elektronicznej, a także społeczna percepcja tego zjawiska.

Mimo że arabsko-angielskie przełączanie kodów w Egipcie jest powszechnym zjawiskiem, do tej pory nie stało się przedmiotem badań socjolingwistycznych. Tymczasem postępujące zmiany językowe mogą być wyznacznikiem ewolucji kulturowej, której świadomość jest kluczowa dla zrozumienia zachodzących przeobrażeń społeczno-politycznych. Projekt ma zatem całkowicie nowatorski charakter nie tylko na gruncie polskim, lecz także światowym. Będą to pierwsze empiryczne badania w Egipcie oparte na źródłach wywołanych i zastanych w celu wielopłaszczyznowej analizy dwujęzycznego przełączania kodów. Realizacja projektu pozwoli odpowiedzieć na pytanie dotyczące uniwersalności modelu MLF (Matrix Language Frame) oraz zdefiniować zjawisko przełączania kodów w sytuacji dyglosyjnej. Dzięki temu zastosowane rozwiązania badawcze umożliwią także skonstruowanie narzędzia analizy przełączania kodów w społecznościach dyglosyjnych. Badania koncentrują się nie tylko na wyczerpującym opisie, ale także zrozumieniu mechanizmów leżących u podstaw przełączania kodów, co przyczyni się do pogłębienia wiedzy na temat zjawisk związanych z językową interakcją. Projekt ma charakter interdyscyplinarny – łączymy metody badań stosowane w językoznawstwie, socjologii i antropologii. Ujmujemy język w szerszym kontekście globalizacji i umiędzynarodowienia procesów komunikacyjnych i bierzemy pod uwagę dynamikę zmian społecznych. 

» Polska myśl teozoficzna a idee światowego Towarzystwa Teozoficznego w latach 1905-1939. Krytyczna analiza wybranych wątków filozoficznych.

Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu Etiuda 4

Kierownik projektu: mgr Karolina Maria Hess

Czas trwania projektu: 01.10.2016-30.09.2017

Projekt ma na celu analizę specyfiki Towarzystwa Teozoficznego w Polsce – jego działalności (złożonych form organizacyjnych) oraz funkcjonowania idei teozoficznych wraz z analizą ich religijnych i filozoficznych założeń. Perspektywa, z której zostaną podjęte badania, rozpatruje teozofię polską na tle idei teozoficznych w Europie i na świecie w ostatnich dekadach XIX w. i I połowie wieku XX. 
Kulturowe adaptacje teozofii w różnych krajach odbiegały od siebie; w Polsce recepcja idei była bardzo zróżnicowana, a jej interpretacje kreatywne. Idee sprowadzone do Polski przez artystów i absorbowane przez elity intelektualne, stosunkowo szybko stały się także przedmiotem zainteresowania szerszego grona odbiorców. 
Teozofia sama w sobie jest zjawiskiem niezwykle interesującym z perspektywy badań naukowych. Jest synkretyzmem religijnym, modą kulturową o dużym oddziaływaniu, nurtem inspirującym artystów, naukowców i osoby poszukujące nowej duchowości. Organizacja ta w II połowie XX wieku zainspirowała rozwój New Age. Były z nią także związane m.in. masońskie loże mieszane jak Le Droit Humain czy organizacje stricte religijne jak Liberalny Kościół Katolicki. 
Celem projektu jest przygotowanie pierwszej monografii teozofii w Polsce, obejmującej zarówno wprowadzenie teoretyczne, charakterystykę złożonych struktur organizacji polskich, jak i idei teozoficznych. Poza monografią (dysertacją doktorską) planowane jest także przygotowanie szeregu artykułów skierowanych do publikacji w czasopismach o zasięgu międzynarodowym oraz kontynuacja upowszechniania wyników prowadzonych badań poprzez udział w konferencjach naukowych w kraju i za granicą.

 

» Kulturowe strategie wojny i pojednania. Analiza na przykładzie wojny domowej w Republice Tadżykistanu (1992-1997)

Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu Sonata 5

Kierownik: dr Paulina Niechciał

Wykonawca: dr Elżbieta Olzacka

Czas trwania projektu: marzec 2014 – maj 2016

Celem naukowym projektu jest analiza wojny domowej jako zjawiska kulturowego. Przyjrzymy się wykorzystywanym przez walczące strony strategiom kulturowym, przyjmowanym przez zaangażowane w konflikt podmioty zarówno po to, by pokonać przeciwnika, jak i zawrzeć z nim pokój. Badanym w projekcie przypadkiem jest wojna domowa w Tadżykistanie (1992-1997). W ciągu dwóch wyjazdów badawczych zebrane zostaną materiały: pogłębione wywiady etnograficzne z działaczami z różnych frakcji politycznych z okresu wojny domowej w Tadżykistanie oraz wybrane tytuły prasy tadżyckiej, reprezentujące interesy różnych stron konfliktu. W ich analizie skupimy się na wykorzystywanych przez walczące strony treściach kulturowych oraz na języku, używanym do komunikowania owych treści na łamach tadżyckiej prasy. Zakładamy, że zjawisku wojny towarzyszą przemiany kulturowych strategii, a odnosząc się do wojny domowej w Tadżykistanie formułujemy hipotezę, że strategie te zmieniały się na poszczególnych etapach szeroko rozumianego konfliktu - nie tylko w okresie walki zbrojnej, ale całej dekady od pierwszych demonstracji antyrządowych w 1990 r. do wyborów parlamentarnych w 2000 r., kończących proces implementacji Porozumienia Generalnego po wojnie domowej. Realizacja projektu przyczyni się do stworzenia naukowych podstaw poznania, w jaki sposób wojna rozgrywa się w obszarze kultury, a także uzyskania empirycznie ugruntowanej wiedzy na temat roli kultury w przemianach politycznych, spowodowanych rozpadem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Badania mają interdyscyplinarny charakter, łącząc perspektywę, wiedzę oraz narzędzia badawcze charakterystyczne dla studiów kulturowych, etnologii, socjologii oraz orientalistyki. 

W ramach realizacji niniejszego projektu naukowego zostało opracowane Archiwum prasy tadżyckiej.

» Kulturowy kontekst konfliktu na wschodniej Ukrainie

Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu Miniatura 1
Kierownik projektu: dr Elżbieta Olzacka
Czas trwania projektu: listopad 2017 – listopad 2018

Projekt zakłada realizację stażu naukowego w Institute for European, Russian, and Eurasian Studies (Elliott School of International Affairs, George Washington University). Wybrany Instytut jest jednym z wiodących światowych ośrodków zajmujących się interdyscyplinarnymi studiami poradzieckimi. Jego misją jest połączenie teoretycznego namysłu nad przemianami w poradzieckich społeczeństwach z badaniami terenowymi oraz praktyczną implementacją wyników. Celem stażu jest przygotowanie badań na temat konfliktu zbrojnego, który wybuchł na wschodniej Ukrainie wiosną 2014 roku. W dotychczasowych opracowaniach tego zagadnienia dominują analizy politologiczne. W odróżnieniu od nich zamierzam zbadać wojnę w Donbasie z perspektywy kulturoznawczej, koncentrując się na (1) dynamice konfliktu kulturowego i kulturowych podziałów poradzieckiego społeczeństwa ukraińskiego; (2) repertuarze symbolicznych odwołań towarzyszących współczesnym wydarzeniom na Ukrainie. Planowany staż umożliwi  zapoznanie się z najnowszymi ujęciami teoretycznymi i metodologicznymi w ramach studiów poradzieckich, a także nawiązanie współpracy w międzynarodowym środowisku badaczy.

» Recepcja kategorii Wschodu przez polskie środowiska ezoteryczne na przełomie XIX i XX wieku i jej kulturowo-religijne konsekwencje

Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu Preludium 6

Kierownik: mgr Karolina Maria Hess

Projekt zakłada eksplorację kulturowych konsekwencji zderzenia myśli Wschodu i Zachodu na gruncie polskim przez pryzmat źródeł związanych ze środowiskiem ezoterycznym. Największy przełom w recepcji elementów filozofii Wschodu, jak również tamtejszych rytuałów i praktyk przez społeczeństwa Zachodnie w nowożytności miał miejsce w II połowie XIX wieku i – biorąc pod uwagę kontekst historyczny i kulturowy – zachodził on przede wszystkim poprzez środowiska związane z teozofią Heleny P. Bławatskiej i Henry'ego S. Olcotta. Zachodni ezoteryzm, który stał się medium służącym temu celowi, wniósł do rozumienia egzotycznych elementów ważny wkład interpretacyjny. Głównym celem projektu jest analiza swoistego zniekształcenia filozofii i praktyk wschodnich, jakie wprowadziły dyskursy ezoteryczne oraz wskazanie ekstrapolacji znaczeń powstałych w ich wyniku (poprzez elity intelektualne) na różne obszary polskiej kultury w I połowie XX wieku i ich następstwa późniejsze, sięgające początku XXI wieku. W tym celu analizie poddane zostaną niepublikowane dotąd dokumenty Towarzystwa Teozoficznego i innych organizacji, materiały źródłowe oraz manifesty ideologów tego i pokrewnych nurtów, utwory literackie, obrazy i inne działa sztuki inspirowane motywami wschodnimi oraz zachodnim ezoteryzmem.

Badania służą systematyzacji materiału źródłowego, który dotąd nie był opracowany, a także analizie tekstów o dużym znaczeniu dla zrozumienia postrzegania wschodnich tradycji, kiedy były one jeszcze prawie nieznane szerszemu gronu odbiorców. Śledzą równocześnie mechanizmy powstawania synkretyzmów filozoficzno-religijnych i ich ekspresję oraz niewątpliwie wypełniają lukę w niepopularnych jeszcze w Polsce badaniach zachodniego ezoteryzmu. 

Publikacje związane z realizacją Preludium NCN (do dn. zakończenia projektu)
 
Artykuły opublikowane:
 
Karolina M. Hess, The Beginnings of Theosophy in Poland: From Early Visions to Polish Theosophical Society, “The Polish Journal of the Arts and Culture”, seria „Estetyki i Krytyki”, 2015 Vol. 1 (13), s. 53–72. ISSN 1643-1243.
 
Karolina M. Hess, Zachodni ezoteryzm jako obszar badań akademickich – zakres, problematyka, perspektywa polska [w:] Światło i Ciemność. t. 7, Polskie studia ezoteryczne, M. Rzeczycka, I. Trzcińska (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2015, s. 11–38. ISBN 978-83-7865-288-5.
 
Karolina M. Hess, Between Spiritualism, Theosophy and Christianity: Chosen Aspects of Esoteric Environments in Cieszyn Silesia in the First Half of the 20th Century [w:] Mystic and Esoteric Movements in Theory and Practice. Mystic and Esoteric Aspects of Contemporary Religions, S. Pakhomov (red.), Ekaterinburg 2016, s. 62–71. ISBN 5-7525-1269-9.
 
Karolina M. Hess, Wschód i Zachód z fuzji teozofii z chrześcijaństwem: Liberalny Kościół Katolicki i jego recepcja w Polsce [w:] I. Trzcińska, A. Świerzowska, K.M. Hess (red.), Studia ezoteryczne. Wątki polskie, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2016, s. 26–52. ISBN 978-83-233-4059-1. 
 
Artykuły przyjęte do publikacji:
 
Karolina M. Hess, Małgorzata A. Dulska, Kazimierz Stabrowski’s Esoteric Dimensions. Theosophy, Art, and the Vision of Femininity, “La Rosa di Paracelso” 1/2016, numer tematyczny “The Eternal Esoteric Feminine”.
 
Artykuły złożone:
 
Karolina M. Hess, The Idea of Ideoplasty and Occult Phenomena in the Theoretical and Empirical Research of Julian Ochorowicz, “ Preternature: Critical and Historical Studies on the Preternatural” 2017. ISSN 2161-2196, E-ISSN 2161-2188. 
 
Karolina M. Hess, Romanticism and National Messianism in Theosophical Milieus in Poland Before World War II – an Overview [w:] Studies on Western Esotericism in Central and Eastern Europe, N. Radulović, K.M. Hess red., CEU Press, Budapest (plan. 2017).
 

» Rola sanskryckiej literatury w formowaniu tradycji klasycznych tańców indyjskich

Projekt realizowany przy ośrodku badawczym École française d'Extrême-Orient w Pondicherry w ramach stypendium EFEO Junior Field Research Fellowship

Kierownik projektu: mgr Katarzyna Skiba

Czas trwania projektu: listopad 2013 – marzec 2014, Indie

Celem projektu jest zbadanie roli sanskryckiej literatury w procesie rozwoju form klasycznego tańca indyjskiego, na przykładzie tradycji kathak. Badania obejmują analizę treści sanskryckich traktatów kodyfikujących zasady rządzące sztukami performatywnymi w odniesieniu do współczesnej teorii i praktyki tańca kathak. Analiza dotyczy również adaptacji opowieści z eposów, puran i dramatów sanskryckich, jakie zdominowały repertuar kathaku w XX wieku. Obecność sanskryckich konwencji literackich, jak również popularność motywów z klasycznej literatury sanskryckiej we współczesnej sztuce kathak rozpatrywana jest w kontekście historycznych i socjokulturowych uwarunkowań „renesansu" klasycznego tańca indyjskiego. Projekt ma na celu wyjaśnienie tendencji do „sanskrytyzacji" sztuki kathak w procesach jej restytucji, zmiany struktur patronatu, systemu przekazu wiedzy, społecznych funkcji i statusu tancerzy. Przedmiotem badań jest także kwestia tego czy, i w jaki sposób, współcześni artyści kathaku odnoszą się do sanskryckich traktatów (Nāṭyaśāstra, Abhinayadarpaṇa, Saṅgītaratnākara, Saṅgītadarpaṇa, Nartananirṇaya), wykorzystanie opisanych w tych dziełach konwencji we współczesnej praktyce tańca i metodach treningu, a także aktualność repertuaru zaczerpniętego z sanskryckiej literatury i strategie jego reinterpretacji, podejmowane w celu dopasowania kathaku do kontekstu współczesności.

Zastosowane metody obejmują analizę tekstów, przedstawień tanecznych, nagrań i źródeł archiwalnych, obserwacje i wywiady z artystami i studentami w państwowych akademiach i prywatnych szkołach kathaku (Bangalore, Delhi, Lucknow, Baroda, Ahmedabad, Mumbaj).

» Transformacja tradycji klasycznego tańca indyjskiego kathak w kontekście przemian socjokulturowych

Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu Preludium 5

Kierownik: mgr Katarzyna Skiba

Czas trwania projektu: marzec 2014 – luty 2016

Projekt miał na celu wyjaśnienie współzależności pomiędzy kierunkami transformacji tradycji tańca kathak w rekonfigurowanej na nowo przestrzeni publicznej wielkich miast Indii, a zachodzącymi w ciągu minionego wieku, gwałtownymi przemianami socjokulturowymi, związanymi z dekolonizacją i modernizacją Indii. Zamiarem autorki projektu było ukazanie tańca kathak jako sztuki reaktywnej względem zmieniającego się raptownie kontekstu politycznego, społecznego i obyczajowego, a tym samym – odzwierciedlającej społeczną zmianę, poprzez analizę modyfikacji, jakim tradycja ta ulegała na przestrzeni minionego wieku. W tym celu zbadane zostały szczególnie dwa zjawiska, ukazujące transformacyjny wpływ historycznego kontekstu na sztukę tańca kathak: zainicjowany w latach 30.XX w. „renesans" klasycznego tańca indyjskiego oraz podejmowane od lat 80.XX w. próby modernizacji klasycznej sztuki kathak, określane niekiedy mianem nurtu innowacyjnego lub „kathakiem współczesnym". Pierwszy fenomen poddany został krytycznemu oglądowi pod kątem określenia determinującego wpływu nacjonalistycznego dyskursu na formułowanie i ustanawianie kryteriów „klasycyzmu" w sztuce tańca indyjskiego, zwłaszcza w kształcie jaki nadawał jej instytucjonalny patronat rządowy. Eksperymentalne choreografie zbadane zostały natomiast jako przestrzeń oddziaływania sił globalizacji, „upłynniających" narodowe granice i narracje.

Wyniki badań zostały opracowane w oparciu o analizę materiałów źródłowych i dokumentów audiowizualnych zgromadzonych w trakcie trzymiesięcznych badań terenowych w szkołach tańca i ośrodkach kultury w New Delhi, Lakhnau, Kalkucie i Ahmadabadzie. Zastosowane metody obejmowały: wywiady z tancerzami, nauczycielami i choreografami kathaku, obserwacje lekcji i spektakli tańca oraz prace w archiwach (Sangeet Natak Academy, Archive and Research Center for Ethnomusicology in Gurgaon i New York Public Library). W ramach projektu przeprowadzono także konsultacje z indologami, antropologami i etnomuzykologami w Stanach Zjednoczonych. Materiały archiwalne i dane zebrane drogą wywiadów pozwoliły na eksplorację problematyki dwudziestowiecznej historii kathaku. Na podstawie wywiadów i obserwacji omówiono realia współczesnej praktyki kathaku, wewnętrzne zróżnicowanie, hierarchię i dynamikę relacji w obrębie społeczności tancerzy, zwłaszcza szkoły Lucknow gharana, oraz fenomen społecznego konstruowania kategorii „tradycji", „klasycyzmu" i „eksperymentu". Analiza danych zebranych drogą wywiadów i obserwacji oraz analiza przedstawienia służyły także zbadaniu aktualnych tendencji w rozwoju sztuki kathak i określeniu ustosunkowania miejscowego środowiska artystycznego do kwestii wiernego odtwarzania kanonu estetycznego i wprowadzania innowacji w repertuarze. Rozważono znaczenie pochodzenia społecznego i etnicznego artystów, ich geograficznego usytuowania, wyznania, wykształcenia i mobilności jako czynników postępującej hybrydyzacji kathaku.

Badania eksponują rolę tańca jako narzędzia propagandy politycznej i społecznej w Indiach, dekonstruując stereotypy i orientalistyczne wyobrażenia na temat klasycznych tańców indyjskich, często przedstawianych jako wielowiekowe tradycje, zakorzenione w hinduizmie i kulturze sanskrytu. Wyniki projektu uwydatniają skalę przeobrażeń, jakim ulega tradycja kathak w reakcji na procesy globalizacji i transkulturacji, a także postkolonialne uwarunkowania jej rozwoju.

Publikacje powstałe w efekcie realizacji projektu:

  • K. Skiba, Renesans czy rekonstrukcja? Przeobrażenia tradycji klasycznego tańca indyjskiego kathak na tle procesów narodowotwórczych, „Perspektywy Kulturoznawcze" nr 4/2014, ss. 106-153.
  • K. Skiba, Odtwarzanie tożsamości narodowej w sztuce klasycznego tańca indyjskiego kathak, [w:] Piękno zespolić ze sobą. Korespondencja na styku sztuk, Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina, Białystok 2015, ss. 337-354.
  • K. Skiba, Between Boundaries of Tradition and Global Flows: Reimagining Communities in Kathak Dance, [in:] Congress on Research in Dance. Conference Proceedings, Cambridge 2016, pp. 386-397. DOI: http://dx.doi.org/10.1017/cor.2016.51

 

W przygotowaniu:

  • K. Skiba, Redefining Hybridity in Contemporary Kathak Dance, "Przegląd Kulturoznawczy" 4 (30) 2016.
  • K. Skiba, Cultural Geography of Kathak Dance: Streams of Tradition and Global Flows, "Cracow Indological Studies" 18 / 2016.
  • K. Skiba, A Heroine in Pangs of Separation or a Soul Longing for the Divine? Re-appropriated Voices in the Poetry of Kathak Dance Repertoire, "The Polish Journal of the Arts and Culture. New Series" 2016.
  • K. Skiba, Kathak as a Śāstrīya Nṛtya. Rediscovery of the Nāṭyaśāstra and the Invention of Classicism in Indian Dance, [w:] "Pushpika: Tracing Ancient India Through Text and Traditions. Contributions to Current Research in Indology" vol. 6, Oxford 2016.

» Płeć w przestrzeni pojęciowej wybranych obszarów kultury muzułmańskiej. Próba de-konstrukcji perspektywy zachodniej w oparciu o badania terenowe w Iranie

Wykonawcy: mgr Monika Kołodziej, Mateusz Skowronek

Opiekun naukowy: dr Joanna Grela

Czas realizacji: luty 2012

Projekt stanowił wstęp do dalszych badań, zaplanowanych jako międzykulturowe studium  podejmujące próbę wglądu w świat współczesnej tożsamości muzułmańskiej. Celem była konfrontacja wyobrażeń na temat religijnego Iranu z perspektywy zachodniej z rzeczywistością młodych Irańczyków. Badania dotyczyły głównie kwestii związanych z płcią, rolami społecznymi i zmianami zachodzącymi we współczesnym społeczeństwie irańskim. Ze względu na wstępny charakter badania zrealizowano na grupach młodych ludzi mieszkających w miastach: Teheran, Isfahan oraz Jazd.

 Rezultatem przeprowadzonych badań jest artykuł „Chusta jest moim, naszym kłamstwem." Dwie twarze młodego pokolenia Islamskiej Republiki Iranu opublikowany w "The Polish Journal of the Arts and Culture".

» Kulturowy kontekst konfliktu na wschodniej Ukrainie

Wykonawca: dr Elżbieta Olzacka

 

» Miejsce krajów z Grupy Wyszehradzkiej w Europie i Japonii

Koordynatorzy projektu: Kobe University

Wykonawca w KPSC: dr hab. Piotr Kłodkowski

Czas trwania projektu: od 2016 r.

Projekt realizowany przez Kobe University (Japonia), w ramach współpracy międzynarodowej z Uniwersytetem Jagiellońskim, a także z Uniwersytetem Karola (Czechy), Uniwersytetem Komeńskiego w Bratysławie (Słowacja) oraz Uniwersytetem im. Loránda Eötvösa w Budapeszcie (Węgry). Projekt finansowany jest ze środków Funduszu Wyszehradzkiego, w ramach konkursu  University Studies Grants (+ V4EaP), edycja 2016. 

Projekt koncentruje się na badaniu znaczenia państw grupy wyszechradzkiej w Unii Europejskiej i ich relacji z Japonią. Projekt rozpoczął się Sypozjum Wyszechradzkim, które odbyło się 19 października 2017 r. na Uniwersytecie Jagiellońskim. W czasie kolejnych sesji omówione zostały kwestie dotyczące znaczenia państw grupy wyszechradzkiej dla Japonii w kontekście kontaktów tego kraju z Unią Europejską oraz miejsca grupy wyszechradzkiej w UE z perspektywy jej poszczególnych państw członkowskich (Czech, Polski, Słowacji i Węgier).

Zob. również informacje na stronie Kobe University: tutaj, tutaj i tutaj.